1.Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh Điều 125
“Điều 125. Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh
1. Người nào giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân đối với người đó hoặc đối với người thân thích của người đó, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
2. Phạm tội đối với 02 người trở lên, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.”
(Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung 2017)
2. Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh là gì?
“Tội phạm giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh” là hành vi cố ý tước đoạt tính mạng của người khác khi người phạm tội không hoàn toàn tự chủ và không kiểm soát được bản thân do ảnh hưởng của hành động nghiêm trọng vi phạm pháp luật của nạn nhân đối với người phạm tội hoặc người thân thích của họ.
Hiện tại, Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung 2017 không quy định hướng dẫn chi tiết về “trạng thái tinh thần bị kích động mạnh.” Tuy nhiên, có thể tham khảo tinh thần của Nghị quyết 04-HĐTPTANDTC/NQ ngày 29/11/1986, hướng dẫn về “tình trạng tinh thần bị kích động mạnh” tại Bộ luật Hình sự 1985 như sau:
Hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân đối với người phạm tội hoặc người thân thích của người đó, mặc dù khiến cho người phạm tội bị kích động mạnh, nhưng chưa đạt mức độ phạm tội. Nếu hành vi trái pháp luật này trực tiếp đe dọa tính mạng, sức khỏe hoặc lợi ích hợp pháp của người phạm tội hoặc người thân thích hoặc của xã hội, khi đó được xem xét là tội phạm, hành vi chống trả có thể được xem xét là phòng vệ chính đáng (theo Điều 13) hoặc vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng (theo Điều 102).
Trong trường hợp đặc biệt, nếu hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân đạt đến mức tội phạm nhưng là tội ít nghiêm trọng (như tội làm nhục người khác, tội vu khống), thì cũng được xem xét là giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh và xử lý theo Điều 101, khoản 3. Ví dụ: hai anh em sống chung, trong khi người anh thường xuyên làm nhục và vu khống người em, thì tình thời cảm xúc nổi dậy khiến người em giết người.
Trong trường hợp người sử dụng chất say (uống rượu) hoặc chất kích thích mạnh và bị say, hành vi trái pháp luật của nạn nhân không nghiêm trọng mà dẫn đến hành vi giết người, không được coi là trường hợp phạm tội do bị kích động mạnh. Cần phân tích tùy thuộc vào bối cảnh, tính chất và mức độ sai trái của hành vi của nạn nhân, cũng như các tình tiết khác của vụ án, để xử lý theo Điều 101 về tội giết người.
Để xác định tinh thần của người phạm tội có bị kích động mạnh hay không và để phân biệt giữa “kích động” với “kích động mạnh”, cần thực hiện một phân tích khách quan, toàn diện các khía cạnh như thời gian, hoàn cảnh, địa điểm, diễn biến, nguyên nhân sâu xa và trực tiếp của sự việc. Cũng quan trọng là xem xét mối quan hệ giữa nạn nhân và người phạm tội, trình độ văn hóa, chính trị, tính tình và cá tính của mỗi bên, cũng như mức độ nghiêm trọng của hành vi trái pháp luật của nạn nhân và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi của nạn nhân với tình trạng tinh thần bị kích động mạnh của người phạm tội.
Ảnh minh hoạ
3. Cấu thành tội Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh?
3.1. Về mặt khách quan của tội phạm
Hành vi giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh đặc trưng bởi sự mất tự chủ và kiểm soát của người phạm tội, xuất phát từ hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân (dấu hiệu bắt buộc).
Hành vi này phải có nguyên nhân từ hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân đối với người phạm tội hoặc người thân thích của người phạm tội.
Hành vi trái pháp luật nghiêm trọng đề cập đến các hành động xâm phạm đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của người phạm tội hoặc người thân thích của họ, được bảo vệ bởi pháp luật.
Về mặt hậu quả: Tước đoạt mạng sống của người khác.
3.2. Về mặt chủ quan của tội phạm
Lỗi có thể là lỗi cố ý trực tiếp hoặc lỗi cố ý gián tiếp.
Lỗi cố ý trực tiếp xuất phát khi người phạm tội nhận thức rõ về sự nguy hiểm của hành vi và mong muốn hậu quả đó xảy ra.
Lỗi cố ý gián tiếp xuất phát khi người phạm tội nhận thức về khả năng tước đoạt mạng sống của nạn nhân, có thể không mong muốn hậu quả đó xảy ra nhưng vẫn thực hiện hành vi.
Mục đích: Tước đoạt mạng sống của người khác.
3.3. Về mặt khách thể của tội phạm
Xâm phạm mối quan hệ liên quan đến tính mạng được bảo vệ bởi pháp luật hình sự.
Xâm phạm quyền được sống của cá nhân, được bảo vệ bởi pháp luật.
3.4. Về mặt chủ thể của tội phạm
4. Hình phạt đối với tội Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh
Khung 1: Trong trường hợp chỉ có một người bị giết trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh (theo khoản 1 của Điều 125 Bộ luật Hình sự), người phạm tội sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của khoản 1 nêu trên, với khung hình phạt từ 06 tháng đến 03 năm tù, được xem là tội phạm ít nghiêm trọng.Bộ luật Hình sự 1999 đã quy định rằng khung hình phạt của tội giết người do bị kích động mạnh về tinh thần (theo khoản 1 Điều 95) nhẹ hơn so với khung hình phạt quy định tại điểm b của khoản 2 Điều 105, liên quan đến tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, dẫn đến chết người. Sự khác biệt này là không hợp lý, vì cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, khi tỷ lệ thương tật của nạn nhân từ 61% trở lên hoặc dẫn đến chết một người, được xem là nghiêm trọng hơn so với trường hợp giết một người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh.
Để khắc phục bất cập này, Bộ luật Hình sự 2015 đã quy định rằng trong trường hợp cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, có khung hình phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm tù. Nếu hành vi gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên, mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người là 31% trở lên, hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể là 61% trở lên, hoặc dẫn đến chết người, thì hành vi đó mới bị phạt từ 06 tháng đến 03 năm tù.
Khung 2: Trong trường hợp giết nhiều người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh (theo khoản 2 của Điều 125), điều này chỉ áp dụng khi có ít nhất 02 người bị giết trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. Bộ luật Hình sự 1999 gọi đây là trường hợp phạm tội đối với nhiều người.Trong việc áp dụng tình tiết phạm tội này, cần lưu ý rằng tất cả những người bị giết đều phải có hành vi trái pháp luật nghiêm trọng đối với người phạm tội hoặc đối với người thân thích của người phạm tội. Nếu chỉ có 01 người có hành vi trái pháp luật nghiêm trọng, còn những người khác không có hành vi tương tự, thì người phạm tội sẽ bị truy cứu về hai tội: “tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh” và “tội giết người” theo quy định tại Điều 123.
Ví dụ như trường hợp Hoàng Văn T, người đã giết hai người, trong đó chỉ có một người (Lê Văn H) có hành vi trái pháp luật nghiêm trọng đối với người thân thích của T. Trong trường hợp này, Hoàng Văn T sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về cả hai tội phạm nêu trên.
Nếu có nhiều người có hành vi trái pháp luật nghiêm trọng, nhưng chỉ có 01 người bị giết chết và những người khác chỉ bị thương, với tỷ lệ thương tật từ 31% trở lên, thì người phạm tội sẽ bị truy cứu về hai tội: “tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh” và “tội cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh” theo quy định tại Điều 135.
Khi xử lý người phạm tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, các cơ quan tiến hành tố tụng cần xác định rõ trạng thái tinh thần của người phạm tội và đặc biệt làm rõ hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân. Bởi vì hình phạt đối với trường hợp này chỉ bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm; nếu giết nhiều người, mức hình phạt cao nhất cũng chỉ tới 07 năm tù. Nếu không làm rõ hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân, có thể dẫn đến sự hiểu lầm và phản đối từ phía thân nhân và những người không am hiểu về pháp luật.
5. Một số vướng mắc khi điều tra tra xét xử vụ án Giết người trong trạng thaí tinh thần kích động mạnh
Một số bất cập và vướng mắc trong quy định về tội “Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh” được thể hiện như sau:
5.1. Thiếu tính thống nhất trong xác định “trạng thái tinh thần bị kích động mạnh”: Mặc dù quy định về tội phạm này ngày càng được hoàn thiện, nhưng vẫn tồn tại bất cập lớn liên quan đến việc xác định rõ ràng và chi tiết về “trạng thái tinh thần bị kích động mạnh”. Sự thiếu thống nhất trong định nghĩa này dẫn đến nhiều quan điểm khác nhau và không đồng nhất về việc xác định tội danh.
5.2. Thiếu căn cứ xác định mức độ nghiêm trọng của hành vi trái pháp luật của nạn nhân: Quy định hiện nay chưa mô tả cụ thể căn cứ để xác định mức độ nghiêm trọng của hành vi trái pháp luật của nạn nhân đối với người phạm tội hoặc người thân thích của người phạm tội. Sự đa dạng trong quan điểm về hành vi này gây ra khó khăn trong quá trình tố tụng và không thể đạt được sự thống nhất.
5.3. Khó khăn trong xác định ranh giới giữa các tội liên quan: Trong thực tế xét xử, việc xác định rõ ranh giới giữa tội “Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh” và một số tội khác như giết người, giết người do vượt quá phòng vệ chính đáng, tạo ra nhiều khó khăn trong quá trình xét xử vụ án.
5.4. Chưa có văn bản hướng dẫn kịp thời và sử dụng văn bản lỗi thời: Các văn bản hướng dẫn áp dụng quy định của Bộ luật Hình sự về các tội liên quan đến sức khỏe con người có thể không được ban hành kịp thời hoặc sử dụng các văn bản hướng dẫn lỗi thời, như Nghị quyết số 04/HĐTP ngày 29/11/1986. Việc này tạo ra sự hiểu lầm và khó khăn trong việc xác định tình trạng “trạng thái tinh thần bị kích động mạnh”.
Tổng cộng, những vướng mắc trên gây khó khăn trong việc thực thi pháp luật và tạo ra sự không nhất quán trong quá trình đánh giá và xử lý các vụ án liên quan đến tội “Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh”.
Nếu quý khách hàng đang gặp phải bất kỳ vấn đề pháp lý nào hoặc có câu hỏi cần được giải đáp, xin vui lòng không ngần ngại liên hệ với chúng tôi thông qua Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline: 0975.982.169. Chúng tôi sẵn sàng lắng nghe và cung cấp sự tư vấn chuyên nghiệp để giúp quý khách giải quyết mọi vấn đề một cách hiệu quả.