Trang chủTiền phúng viếng có phải là di sản thừa kế không?
1. Tiền phúng viếng có phải là di sản thừa kế không?
Trong thực tế, sau khi cha mẹ qua đời, bên cạnh việc giải quyết các thủ tục về mai táng và phân chia di sản thừa kế, một vấn đề cũng thường xuyên phát sinh tranh chấp giữa các thành viên trong gia đình là tiền phúng viếng. Nhiều người cho rằng đây là khoản tiền liên quan đến người đã mất nên phải được đưa vào khối di sản để chia theo quy định của pháp luật về thừa kế. Ngược lại, cũng có quan điểm cho rằng tiền phúng viếng là khoản hỗ trợ dành cho gia đình nên không phải là di sản thừa kế.
Vậy tiền phúng viếng cha mẹ có phải là di sản thừa kế không? Nếu không phải là di sản thì ai có quyền quản lý và sử dụng khoản tiền này? Bài viết dưới đây sẽ phân tích các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 và các quy định pháp luật có liên quan giúp hiểu đúng và hạn chế các tranh chấp không đáng có.
2. Di sản thừa kế theo quy định của pháp luật được xác định như thế nào?
Để xác định tiền phúng viếng có phải là di sản thừa kế hay không, trước hết cần hiểu rõ khái niệm di sản thừa kế theo quy định của pháp luật.
2.1. Di sản thừa kế là gì?
Theo Điều 612 Bộ luật Dân sự năm 2015, di sản bao gồm:
i) Tài sản riêng của người chết; và
ii) Phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung với người khác.
Như vậy, không phải bất kỳ khoản tiền hay tài sản nào xuất hiện sau khi một người qua đời đều được coi là di sản thừa kế. Chỉ những tài sản thuộc quyền sở hữu của người chết tại thời điểm mở thừa kế mới được xác định là di sản.
Những tài sản nào được coi là di sản thừa kế?
Theo quy định của pháp luật, di sản có thể bao gồm:
Thứ nhất, tài sản riêng của người chết, chẳng hạn như:
- Nhà ở, quyền sử dụng đất đứng tên riêng;
- Tiền gửi ngân hàng;
- Xe ô tô, xe máy;
- Vàng, ngoại tệ;
- Cổ phần, cổ phiếu;
- Tài sản được tặng cho riêng;
- Tài sản được thừa kế riêng;
- Tài sản được hình thành từ tài sản riêng theo quy định của pháp luật.
Theo Điều 43 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, đây đều là những tài sản thuộc quyền sở hữu riêng của cá nhân và khi người đó chết thì trở thành di sản để lại cho những người thừa kế.
Thứ hai, phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung.
Trong nhiều trường hợp, người chết không sở hữu toàn bộ tài sản mà chỉ có một phần quyền sở hữu trong khối tài sản chung với người khác, ví dụ:
- Tài sản chung của vợ chồng;
- Tài sản đồng sở hữu với anh chị em hoặc người khác;
- Phần vốn góp trong doanh nghiệp.
Theo Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, tài sản do vợ chồng tạo lập trong thời kỳ hôn nhân về nguyên tắc là tài sản chung. Khi một người chết, chỉ phần tài sản thuộc quyền sở hữu của người đó mới được xác định là di sản để chia thừa kế.
Thời điểm xác định di sản thừa kế
Một trong những căn cứ quan trọng để xác định đâu là di sản thừa kế là thời điểm mở thừa kế.
Khoản 1 Điều 611 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định:
“Thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết.”
Quy định này có ý nghĩa rất quan trọng bởi chỉ những tài sản đã thuộc quyền sở hữu của người chết trước hoặc tại thời điểm chết mới được xác định là di sản. Những tài sản phát sinh sau thời điểm này sẽ không đương nhiên trở thành di sản thừa kế.
Đây cũng là cơ sở pháp lý quan trọng để xác định bản chất của tiền phúng viếng.
3. Tiền phúng viếng có phải là di sản thừa kế không?
Đây là câu hỏi được rất nhiều người quan tâm khi phát sinh tranh chấp trong gia đình.
Tiền phúng viếng được hiểu như thế nào?
Tiền phúng viếng là khoản tiền mà người thân, bạn bè, đồng nghiệp, hàng xóm hoặc các tổ chức gửi đến trong lễ tang nhằm chia buồn với gia đình người đã mất, đồng thời hỗ trợ gia đình trang trải các chi phí tổ chức tang lễ.
Về bản chất, đây là khoản tiền được phát sinh sau khi người chết đã qua đời và được người khác tự nguyện tặng cho.
Vì sao tiền phúng viếng không phải là di sản thừa kế?
Căn cứ các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, có thể khẳng định rằng tiền phúng viếng không phải là di sản thừa kế, bởi các lý do sau:
Thứ nhất, tiền phúng viếng phát sinh sau thời điểm mở thừa kế.
Theo khoản 1 Điều 611 Bộ luật Dân sự năm 2015, thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết.
Trong khi đó, tiền phúng viếng chỉ phát sinh sau khi người chết đã qua đời, khi gia đình tổ chức tang lễ. Do đó, khoản tiền này không tồn tại tại thời điểm mở thừa kế và không thể được coi là tài sản của người chết.
Thứ hai, tiền phúng viếng không thuộc quyền sở hữu của người đã chết.
Để được coi là di sản, tài sản phải thuộc quyền sở hữu hợp pháp của người chết trước khi họ qua đời.
Đối với tiền phúng viếng, người đã mất không phải là chủ sở hữu, cũng không có quyền chiếm hữu, sử dụng hay định đoạt khoản tiền này. Người gửi tiền phúng viếng thực hiện hành vi tặng cho sau khi người đó đã mất, nên đối tượng nhận thực tế là gia đình hoặc người đứng ra tổ chức tang lễ.
Vì vậy, tiền phúng viếng không đáp ứng điều kiện để trở thành di sản theo Điều 612 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Thứ ba, bản chất của tiền phúng viếng là khoản hỗ trợ dành cho gia đình.
Mục đích của việc phúng viếng không phải nhằm chuyển giao tài sản cho người đã chết mà nhằm:
- Chia sẻ mất mát với gia đình;
- Hỗ trợ chi phí mai táng;
- Thể hiện tình cảm và sự kính trọng đối với người đã khuất.
Do đó, đây là khoản tiền mang tính hỗ trợ đối với gia đình chứ không phải tài sản của người chết để lại.
Ví dụ thực tế
Ông A qua đời và để lại khối tài sản gồm:
- Một căn nhà 02 tầng;
- Một thửa đất 500m2;
- Tiền tiết kiệm 600 triệu đồng.
Trong lễ tang, người thân và bạn bè đến viếng với tổng số tiền phúng viếng là 250 triệu đồng.
Trong trường hợp này:
- Căn nhà, quyền sử dụng đất và tiền tiết kiệm là di sản thừa kế của ông A;
- Khoản 250 triệu đồng tiền phúng viếng không phải là di sản thừa kế, bởi khoản tiền này chỉ phát sinh sau khi ông A qua đời và là khoản hỗ trợ dành cho gia đình.
Do đó, 250 triệu đồng sẽ không được đưa vào khối tài sản để chia theo quy định về thừa kế.
4. Ai có quyền quản lý và sử dụng tiền phúng viếng?
Sau khi xác định tiền phúng viếng không phải là di sản thừa kế, câu hỏi tiếp theo được nhiều người quan tâm là ai có quyền quản lý và sử dụng khoản tiền này?
Tiền phúng viếng trước hết được sử dụng để chi trả chi phí mai táng
Theo khoản 1 Điều 658 Bộ luật Dân sự năm 2015, chi phí hợp lý cho việc mai táng là khoản được ưu tiên thanh toán đầu tiên khi giải quyết các nghĩa vụ liên quan đến di sản.
Mặc dù tiền phúng viếng không phải là di sản thừa kế, nhưng trên thực tế đây là nguồn tài chính thường được sử dụng để chi trả các khoản như:
- Chi phí tổ chức tang lễ;
- Quan tài;
- Xe tang;
- Hỏa táng hoặc an táng;
- Xây hoặc sửa phần mộ;
- Các chi phí hợp lý khác phục vụ việc mai táng.
Điều này cũng phù hợp với mục đích ban đầu của việc phúng viếng là hỗ trợ gia đình trong thời điểm khó khăn.
Phần tiền còn lại được xử lý như thế nào?
Sau khi đã thanh toán các chi phí mai táng hợp lý, nếu vẫn còn tiền phúng viếng thì pháp luật hiện hành không có quy định bắt buộc phải chia theo pháp luật về thừa kế.
Do đó, việc quản lý và sử dụng khoản tiền còn lại chủ yếu dựa trên sự thỏa thuận giữa các thành viên trong gia đình.
Gia đình có thể thống nhất:
- Sử dụng để chăm sóc cha hoặc mẹ còn sống;
- Dùng vào việc thờ cúng tổ tiên;
- Sửa sang phần mộ;
- Chia cho các thành viên nếu tất cả cùng đồng ý;
- Hoặc sử dụng vào các mục đích chung khác của gia đình.
Việc đạt được sự thống nhất ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế những tranh chấp không đáng có.
Nếu phát sinh tranh chấp thì giải quyết như thế nào?
Trên thực tế, không ít trường hợp người trực tiếp tổ chức tang lễ giữ toàn bộ tiền phúng viếng, trong khi các thành viên khác yêu cầu phải chia đều vì cho rằng đây là tài sản của cha mẹ để lại.
Tuy nhiên, do tiền phúng viếng không phải là di sản thừa kế, việc giải quyết tranh chấp sẽ không áp dụng các quy định về chia di sản.
Khi có tranh chấp, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét nhiều yếu tố như:
– Ý chí của người phúng viếng (tặng cho ai);
– Mục đích của khoản tiền;
– Người trực tiếp nhận tiền;
– Việc sử dụng tiền có phục vụ cho chi phí tang lễ hay không;
– Sự thỏa thuận giữa các thành viên trong gia đình;
– Các tài liệu, chứng cứ chứng minh việc quản lý và sử dụng khoản tiền.
Do đó, các thành viên nên lập danh sách thu, chi rõ ràng trong quá trình tổ chức tang lễ và thống nhất việc quản lý khoản tiền này để tránh phát sinh mâu thuẫn về sau.
Kết luận
Từ các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 có thể khẳng định rằng tiền phúng viếng cha mẹ không phải là di sản thừa kế. Lý do là khoản tiền này phát sinh sau thời điểm mở thừa kế, không thuộc quyền sở hữu của người đã chết và có bản chất là khoản hỗ trợ của người thân, bạn bè dành cho gia đình trong việc tổ chức tang lễ.
Sau khi trừ các chi phí mai táng hợp lý, việc quản lý và sử dụng số tiền còn lại chủ yếu dựa trên sự thỏa thuận của các thành viên trong gia đình, chứ không áp dụng các quy định về phân chia di sản thừa kế.
Trong trường hợp phát sinh tranh chấp liên quan đến tiền phúng viếng, di sản thừa kế hoặc việc phân chia tài sản sau khi người thân qua đời, việc tham khảo ý kiến của luật sư sẽ giúp xác định đúng quyền và nghĩa vụ của các bên, đồng thời bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Công ty Luật TNHH Tuyết Nhung Bùi với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực dân sự và thừa kế luôn sẵn sàng tư vấn, hỗ trợ khách hàng giải quyết các tranh chấp về thừa kế, phân chia di sản, xác định quyền sở hữu tài sản cũng như đại diện bảo vệ quyền lợi tại cơ quan có thẩm quyền, góp phần đưa ra giải pháp pháp lý hiệu quả và phù hợp với từng vụ việc cụ thể.
EN
1. Is Funeral Condolence Money Part of the Estate for Inheritance Purposes?
Accordingly, is funeral condolence money received upon the death of one’s parents considered an inheritable estate? If it is not part of the estate, who is legally entitled to manage and use such money?
2. How Is an Estate Determined Under Vietnamese Law?
2.1. What Is an Estate?
(i) the separate property of the deceased; and
(ii) the deceased’s share of jointly owned property.
Accordingly, not every sum of money or asset that comes into existence after a person’s death constitutes an estate. Only property that belonged to the deceased at the time the inheritance commenced is regarded as part of the estate.
2.2. What Property Constitutes an Estate?
First, the separate property of the deceased, such as:
A house or residential property solely owned by the deceased;
Land use rights registered exclusively in the deceased’s name;
Bank deposits;
Automobiles and motorcycles;
Gold and foreign currencies;
Shares and stocks;
Property received as a separate gift;
Property inherited separately; and
Property derived from separate assets in accordance with the law.
Pursuant to Article 43 of the Law on Marriage and Family 2014, these assets are the separate property of an individual and, upon that person’s death, become part of the estate to be inherited by the lawful heirs.
Second, the deceased’s share of jointly owned property.
In many cases, the deceased does not own the entire asset but only an ownership interest in jointly owned property, for example:
Marital property jointly owned by spouses;
Property co-owned with siblings or other persons; or
Equity interests or capital contributions in an enterprise.
Under Article 33 of the Law on Marriage and Family 2014, property acquired by spouses during the marriage is generally regarded as common property. Upon the death of one spouse, only that spouse’s ownership interest forms part of the estate for inheritance purposes.
Time of Commencement of Inheritance
One of the most important factors in determining whether property forms part of an estate is the time at which the inheritance commences.
Clause 1, Article 611 of the Civil Code 2015 provides:
“The time of commencement of inheritance shall be the time when the person owning the property dies.”
This provision is significant because only property that belonged to the deceased before or at the time of death constitutes the estate. Property arising after that time does not automatically become part of the estate.
This principle also provides the legal basis for determining the legal nature of funeral condolence money.
3. Is Funeral Condolence Money Part of the Estate?
What Is Funeral Condolence Money?
Funeral condolence money refers to money voluntarily contributed by relatives, friends, colleagues, neighbors, or organizations during a funeral to express sympathy to the deceased’s family and to assist them with funeral expenses.
By its very nature, such money arises only after the deceased has passed away and is voluntarily given by third parties.
Why Is Funeral Condolence Money Not Part of the Estate?
Based on the provisions of the Civil Code 2015, funeral condolence money should not be regarded as part of the estate for the following reasons:
First, condolence money arises after the commencement of inheritance.
Under Clause 1, Article 611 of the Civil Code 2015, inheritance commences upon the death of the property owner.
Funeral condolence money, however, is only received after the deceased has passed away, during the funeral. Accordingly, it did not exist at the commencement of inheritance and therefore cannot be regarded as property belonging to the deceased.
Second, condolence money was never owned by the deceased.
To constitute part of an estate, property must have been lawfully owned by the deceased before death.
With respect to funeral condolence money, the deceased neither owned nor possessed, used, or had the right to dispose of such money. Since the donations are made after the person’s death, the actual recipients are the deceased’s family or the person responsible for organizing the funeral.
Accordingly, funeral condolence money does not satisfy the requirements for constituting an estate under Article 612 of the Civil Code 2015.
Third, the nature of funeral condolence money is financial support for the bereaved family.
The purpose of funeral condolence contributions is not to transfer property to the deceased but rather to:
Express sympathy to the bereaved family;
Assist with funeral expenses; and
Show respect and remembrance for the deceased.
Therefore, condolence money is intended as financial assistance to the family rather than property left behind by the deceased.
Practical Example
Mr. A passes away, leaving the following assets:
A two-storey house;
A 500-square-meter land plot; and
VND 600 million in savings.
During the funeral, relatives and friends contribute a total of VND 250 million as funeral condolence money.
In this case:
The house, land use rights, and savings constitute Mr. A’s estate; whereas
The VND 250 million received as funeral condolence money does not constitute part of the estate because it arose only after Mr. A’s death and represents financial support provided to the family.
Accordingly, the VND 250 million is not subject to distribution under inheritance law.
4. Who Has the Right to Manage and Use Funeral Condolence Money?
Funeral Condolence Money Is Primarily Used to Pay Funeral Expenses
Pursuant to Clause 1, Article 658 of the Civil Code 2015, reasonable funeral expenses are given first priority when settling obligations relating to the estate.
Although funeral condolence money is not part of the estate, in practice it is commonly used to cover:
Funeral ceremony expenses;
Coffin expenses;
Funeral transportation;
Burial or cremation costs;
Construction or renovation of the grave; and
Other reasonable funeral-related expenses.
This practice is consistent with the original purpose of condolence contributions, namely providing financial support to the bereaved family during a difficult period.
How Should the Remaining Balance Be Handled?
After all reasonable funeral expenses have been paid, any remaining condolence money is not subject to mandatory distribution under the laws governing inheritance.
Accordingly, the management and use of the remaining balance primarily depend upon the agreement reached among the family members.
The family may agree to:
Support the surviving parent;
Use the money for ancestral worship;
Repair or maintain the family graves;
Distribute the remaining balance among family members by mutual consent; or
Allocate it to other common family purposes.
Reaching consensus at an early stage can effectively prevent future disputes.
How Are Disputes Resolved?
In practice, disputes often arise where the person organizing the funeral retains all condolence money, while other family members claim that it should be equally divided because they believe it forms part of the deceased’s estate.
However, since funeral condolence money does not constitute an estate, disputes concerning such money are not governed by the legal provisions on inheritance distribution.
When resolving such disputes, competent authorities may consider various factors, including:
The donor’s intention regarding the recipient of the money;
The purpose of the donation;
The person who actually received the money;
Whether the money was used to cover funeral expenses;
Any agreement among family members; and
Documentary evidence demonstrating how the money was managed and used.
Accordingly, families should maintain clear records of all receipts and expenditures during the funeral and reach an agreement regarding the management of condolence money to minimize potential disputes.
Conclusion
Based on the provisions of the Civil Code 2015, it can be concluded that funeral condolence money received following the death of one’s parents does not constitute part of the estate for inheritance purposes. This is because such money arises only after the commencement of inheritance, never belonged to the deceased, and is intended as financial support provided by relatives, friends, and others to assist the bereaved family with funeral arrangements.
After deducting reasonable funeral expenses, the management and use of any remaining balance depend primarily upon the agreement of the family members rather than the legal rules governing inheritance distribution.
Where disputes arise concerning funeral condolence money, inheritance, or the distribution of property following the death of a family member, seeking legal advice from an experienced lawyer can help clarify the legal rights and obligations of the parties involved and ensure the lawful protection of their legitimate rights and interests.
Tuyet Nhung Bui Law Firm Limited is supported by a team of experienced lawyers specializing in civil and inheritance law and is committed to providing comprehensive legal advice and representation in inheritance disputes, estate administration, property ownership determination, and legal proceedings before competent authorities, delivering practical and effective legal solutions tailored to each client’s specific circumstances.
TUYẾT NHUNG LAW cung cấp đội ngũ luật sư tư vấn giàu kinh nghiệm trong các lĩnh vực pháp luật: Dân sự, hình sự, hành chính, thương mại, đất đai, hôn nhân gia đình, thuế … Liên hệ tư vấn các vấn pháp luật, vui lòng liên hệ theo số điện thoại 0975.982.169 hoặc qua email: lienhe@tuyetnhunglaw.vn để được hỗ trợ.
