Gia đình cần làm gì khi có người thân bị tạm giữ, khởi tố?

Khi nhận được thông báo người thân bị công an mời làm việc, người thân bị tạm giữ hoặc bị khởi tố, nhiều gia đình thường rơi vào trạng thái hoang mang, lo lắng. Không ít người không biết cần liên hệ cơ quan nào, làm thế nào để gặp người thân hoặc mời luật sư tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.

Bài viết dưới đây sẽ phân tích rõ những điều gia đình cần làm khi có người thân bị công an mời làm việc, tạm giữ hoặc khởi tố.

1. Gia đình cần bình tĩnh và xác định chính xác tình trạng pháp lý của người thân

Một trong những điều quan trọng nhất là gia đình cần bình tĩnh và xác định rõ người thân đang ở giai đoạn tố tụng nào, cơ quan nào đang thụ lý vụ việc và những quyết định tố tụng nào đã được ban hành.

Theo đó cần phân biệt các khái niệm sau:

• Mời làm việc: Là việc cơ quan có thẩm quyền yêu cầu một người có mặt để làm việc. Việc được mời làm việc không tự động đồng nghĩa với việc người đó đã bị tạm giữ hoặc bị khởi tố.
• Tạm giữ: Là biện pháp ngăn chặn được áp dụng trong những trường hợp luật định nhằm phục vụ việc xác minh, điều tra và giải quyết vụ việc theo trình tự tố tụng hình sự.
• Khởi tố vụ án hình sự: Là quyết định tố tụng nhằm xác định có hay không có dấu hiệu tội phạm để tiến hành điều tra theo quy định pháp luật.
• Khởi tố bị can: Là quyết định tố tụng xác định một người hoặc pháp nhân bị khởi tố về hình sự khi có đủ căn cứ theo luật định.
• Tạm giam: Là biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc hơn, được áp dụng đối với những đối tượng và trong những trường hợp đáp ứng điều kiện do Bộ luật Tố tụng hình sự quy định.

Việc khởi tố bị can không đồng nghĩa với việc người đó chắc chắn có tội hoặc chắc chắn phải chấp hành hình phạt tù. Theo Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự, thủ tục luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.

Vì vậy, thay vì hoảng loạn hoặc tìm cách tác động không đúng pháp luật, gia đình nên chủ động tìm hiểu hồ sơ, liên hệ luật sư và thực hiện các quyền mà pháp luật cho phép.

2. Gia đình có quyền được thông báo khi người thân bị giữ, bị bắt hay không?

Theo Điều 116 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, việc thông báo cho gia đình và những chủ thể liên quan khi giữ người, bắt người được thực hiện theo các điều kiện và trình tự luật định.

Theo đó, người ra lệnh giữ người, lệnh hoặc quyết định bắt người có trách nhiệm thông báo cho gia đình người bị giữ, bị bắt, chính quyền cấp xã nơi người đó cư trú hoặc cơ quan, tổ chức nơi người đó làm việc, học tập biết. Trong trường hợp việc thông báo có thể cản trở truy bắt đối tượng khác hoặc cản trở điều tra, việc thông báo được thực hiện khi không còn trở ngại đó theo quy định.

Đối với trường hợp cơ quan điều tra tiếp nhận người bị giữ, bị bắt, thời hạn và trách nhiệm thông báo phải được xác định theo đúng quy định tại Điều 116, tương ứng với từng trường hợp tố tụng cụ thể.

3. Thời hạn tạm giữ hình sự là bao lâu? Có thể bị tạm giữ tối đa bao nhiêu ngày?

Theo Điều 118 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, thời hạn tạm giữ được quy định như sau:

• Thời hạn tạm giữ ban đầu: Không quá 03 ngày kể từ khi cơ quan có thẩm quyền nhận người bị giữ, bị bắt hoặc áp giải người đó về trụ sở.
• Gia hạn lần thứ nhất: Có thể được gia hạn nhưng không quá 03 ngày khi có căn cứ cần thiết.
• Gia hạn lần thứ hai: Trong trường hợp đặc biệt, có thể gia hạn thêm nhưng không quá 03 ngày.

Như vậy, tổng thời hạn tạm giữ theo các lần nêu trên không quá 09 ngày.

Việc gia hạn phải được thực hiện theo trình tự và thẩm quyền luật định. Đối với trường hợp gia hạn tạm giữ, cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện thủ tục đề nghị và phê chuẩn của Viện kiểm sát theo quy định.

Hết thời hạn tạm giữ, nếu không đủ căn cứ khởi tố bị can thì người bị tạm giữ phải được trả tự do. Nếu có đủ căn cứ và đáp ứng điều kiện luật định, cơ quan có thẩm quyền có thể ra quyết định khởi tố bị can và xem xét áp dụng biện pháp ngăn chặn khác.

Lưu ý: Thời hạn tạm giữ không phải là thời hạn tối đa của toàn bộ quá trình điều tra. Khi có quyết định khởi tố bị can, tình trạng pháp lý của người đó có thể thay đổi và cần kiểm tra riêng các quyết định tố tụng được ban hành tiếp theo.

4. Bị khởi tố có đồng nghĩa chắc chắn phải đi tù không?

Câu trả lời là không.

Khởi tố bị can là một giai đoạn tố tụng, không phải bản án kết tội. Trách nhiệm hình sự của người bị buộc tội phải được xác định trên cơ sở chứng cứ hợp pháp, trình tự tố tụng và kết quả giải quyết vụ án.

Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định về suy đoán vô tội. Điều 15 của Bộ luật này quy định trách nhiệm xác định sự thật của vụ án, trong đó cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng có trách nhiệm chứng minh tội phạm; người bị buộc tội có quyền nhưng không buộc phải chứng minh mình vô tội.

Ngoài ra, Điều 9 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung theo quy định hiện hành, phân loại tội phạm thành bốn loại: ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng.

Hình phạt được quyết định căn cứ vào tội danh, tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và những quy định pháp luật có liên quan.

Trong quá trình giải quyết vụ án, cơ quan có thẩm quyền có thể đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án hoặc có quyết định tố tụng khác khi có đủ căn cứ luật định. Nếu vụ án được đưa ra xét xử, Tòa án sẽ quyết định việc kết tội và hình phạt theo quy định pháp luật.

Do đó, khi người thân bị khởi tố, gia đình không nên mặc nhiên cho rằng người đó chắc chắn sẽ phải chấp hành án phạt tù. Việc cần làm là sớm rà soát chứng cứ, xác định những vấn đề cần làm rõ và bảo đảm quyền bào chữa được thực hiện đầy đủ.

5. Gia đình có được mời luật sư ngay khi người thân bị tạm giữ không?

Có. Gia đình nên liên hệ luật sư càng sớm càng tốt để được tư vấn về tình trạng pháp lý, quyền của người bị giữ và các thủ tục cần thực hiện.

Theo Điều 72 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, người bào chữa có thể là luật sư và những chủ thể khác đáp ứng điều kiện luật định.

Điều 74 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định về thời điểm người bào chữa tham gia tố tụng. Đối với người bị bắt, bị tạm giữ, người bào chữa có thể tham gia từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở cơ quan điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ. Đối với một số tội xâm phạm an ninh quốc gia, thời điểm tham gia bào chữa có thể được áp dụng theo quy định đặc biệt của Bộ luật này.

Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định các quyền và nghĩa vụ của người bào chữa, bao gồm quyền gặp, hỏi người bị buộc tội; tham gia các hoạt động tố tụng theo điều kiện luật định; thu thập, đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và yêu cầu; kiểm tra, đánh giá chứng cứ; đề nghị cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng kiểm tra, đánh giá chứng cứ và thực hiện những quyền khác theo luật định.

Thủ tục mời luật sư cần thực hiện như thế nào?

Gia đình có thể thực hiện theo các bước cơ bản sau:

Bước 1: Liên hệ luật sư và cung cấp thông tin ban đầu.

Gia đình nên cung cấp thông tin về thời điểm người thân bị giữ, cơ quan đang thụ lý, nội dung vụ việc, các quyết định tố tụng đã nhận được và những vấn đề cần hỗ trợ.

Bước 2: Ký hợp đồng dịch vụ pháp lý và chuẩn bị giấy tờ.

Các giấy tờ thường cần có gồm giấy tờ tùy thân của người mời luật sư, tài liệu chứng minh quan hệ với người bị buộc tội nếu có và giấy tờ phục vụ việc đăng ký bào chữa theo quy định. Thành phần hồ sơ cụ thể phụ thuộc vào tư cách người mời, người bào chữa và tình trạng tố tụng.

Bước 3: Thực hiện thủ tục đăng ký bào chữa.

Luật sư gửi hồ sơ theo quy định tại Điều 78 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, kiểm tra và thực hiện thủ tục đăng ký bào chữa theo thời hạn luật định.

Bước 4: Luật sư làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng.

Sau khi hoàn tất thủ tục cần thiết, luật sư có thể thực hiện các quyền bào chữa tương ứng với giai đoạn tố tụng, nghiên cứu tài liệu được phép tiếp cận, tham gia hỏi cung hoặc hoạt động điều tra khi đáp ứng điều kiện luật định và đề xuất những vấn đề cần làm rõ.

Gia đình không nên chờ đến khi có kết luận điều tra hoặc khi vụ án được đưa ra xét xử mới tìm luật sư. Việc tham gia từ giai đoạn đầu có thể giúp bảo đảm quyền của người bị buộc tội và hạn chế những sai sót trong quá trình thu thập, đánh giá chứng cứ.

TUYẾT NHUNG LAW cung cấp đội ngũ luật sư tư vấn giàu kinh nghiệm trong các lĩnh vực pháp luật: Dân sự, hình sự, hành chính, thương mại, đất đai, hôn nhân gia đình, thuế … Liên hệ tư vấn các vấn pháp luật, vui lòng liên hệ theo số điện thoại 0975.982.169 hoặc qua email: lienhe@tuyetnhunglaw.vn để được hỗ trợ. 

https://tuyetnhunglaw.vn/truoc-khi-co-quyet-dinh-khoi-to-co-duoc-moi-luat-su-tham-gia-bao-ve-khong/